GIETHOORN – Lang voordat Giethoorn landelijke bekendheid kreeg met de film Fanfare en tegenwoordig via de sociale media tot ver over de grenzen bekend is, werd het dorp ontdekt door kunstenaars. Deel 3 in de serie over toerisme in Giethoorn.

Willem Bastiaan Tholen
Giethoorn was eind 19e eeuw nauwelijks bereikbaar en toerisme stelde nog vrijwel niets voor. Wel trok het dorp kunstenaars aan. Willem Bastiaan Tholen (1860-1931) wordt vaak genoemd als zo’n vroege bezoeker die vanaf circa 1880 regelmatig in Giethoorn en omgeving werkte. Zijn werk, en ook dat van Paul Joseph Constantin Gabriël (1828-1903), hielp het dorp zichtbaar te maken buiten de Kop van Overijssel. De eerste bezoekers waren liefhebbers, verzamelaars en vrienden van kunstenaars die “dat bijzondere waterdorp” met eigen ogen wilden zien.

Aanzuigende werking van Giethoorn

In de eerste helft van de 20e eeuw ontwikkelde Giethoorn een duidelijke aanzuigende werking voor kunstenaars. Kunstenaars die Giethoorn bezochten, tijdelijk verbleven of er geregeld werkten, vaak zonder zich definitief te vestigen. Schilders en tekenaars bezochten het dorp op basis van werk van voorgangers als Willem Bastiaan Tholen. Enkele namen uit die beginperiode zijn Cornelis Vreedenburgh, Bernardus Bueninck, G.F. van Schagen, Adrianus Zwart en Jelle Troelstra. Via netwerken rond kunstenaars als Abraham Segaar kwamen collega’s naar Giethoorn om er tijdelijk te werken. Exposities van ‘werk uit Giethoorn’ zorgden ervoor dat het dorp onder kunstenaars bekend bleef.

Kunstenaars die woonden en werkten in Giethoorn

Giethoorn werd niet alleen onderwerp maar ook werkplek van kunstenaars. Lokale makers zoals Hendrik Broer (1886-1968) en ook Dirk Meijer (1890–1975, onderwijzer én kunstschilder/schrijver/fotograaf ) zijn belangrijke namen.  Een andere kunstenaar die in Giethoorn woonde en werkte en het dorp als hoofdonderwerp nam was Dirk Twaalfhoven (1896–1990). Via kunstschilder Abraham Segaar kwam hij met Giethoorn in aanraking en hij is er zijn hele leven blijven wonen en werken. Over hem wordt verteld dat hij atelierbezoek “tegen betaling” introduceerde, een vroege vorm van kleinschalig cultuurtoerisme. Piet Zwiers (1907–1965), vaak “de schilder van Giethoorn” genoemd, woonde en werkte in Giethoorn en Estella den Boer verbleef er van 1947-1948. Zij staat bekend om abstract werk. Het effect op toerisme in deze fase is concreet: niet alleen schilderijen, maar ook verhalen, atelierbezoek en foto’s leveren bezoekers op. Zoals bijgaande afbeelding van een krantenartikel met een foto, gemaakt door ‘meester’ Dirk Meijer, van Jelle Troelstra die aan bovenstaande tekening werkt.

Fanfare

In 1958 kwam het kantelpunt met de film Fanfare van Bert Haanstra, opgenomen in Giethoorn. Haanstra kwam mede in Giethoorn terecht via zijn vriendschap met kunstschilder Piet Zwiers, die hem uitnodigde en Giethoorn als filmdecor “aanreikte”. Waar schilderkunst vooral een culturele voorhoede aantrok, zette de podiumkunst van de film Giethoorn in één klap op de kaart bij een breed publiek. Vanaf dat moment verandert de schaal. Giethoorn wordt niet alleen mooi gevonden, maar ook bekend.

Na 1958

Ook na 1958, na de film bleef het artistieke spoor doorwerken. Er woonden en werkten ook kunstenaars in andere disciplines. Zoals in de jaren ‘70 en ‘80 keramist/beeldhouwer Herman Nieweg (1932-1999). Janno Petter (1965-2010) bekend van een levensgroot bronzen beeld van een baggeraar in Dwarsgracht. En de hedendaagse lokale kunstenaar Jan Krikke (85) die jarenlang een galerie had in Giethoorn en thans in Wanneperveen woont.

Nog steeds kunstenaars in Giethoorn?

Ook nu nog heeft Giethoorn kunstenaars in haar midden zoals portrettist Siegfried Woldhek, beeldend kunstenaar/graficus Alwin Stuit en last but not least blueszanger en -gitarist/podiumkunstenaar Sean Webster. Zelfs Kamagurka, pseudoniem van Luc Charles Zeebroek, Belgisch cartoonist en allround kunstenaar maakte ter herinnering aan zijn bezoek aan Giethoorn een paar fraaie prenten.

Waar staat het huis van Rijk de Gooijer?

Eén van de meest gestelde vragen in Giethoorn was jarenlang: “Waar staat het huis van Rijk de Gooijer?” Niet alleen toeristen ontdekten na de film Fanfare Giethoorn, bekende Nederlanders deden dat ook. Nadat Andrea Domburg, als actrice in de film Fanfare onder de indruk van het dorp, met haar man schilder en jazzmusicus Ferdi Posthuma de Boer in Giethoorn kwam wonen kocht ook de bekende acteur en komiek Rijk de Gooijer een huis in het waterdorp. Daarna volgden onder meer tekenaar Peter van Straaten, journalist/schrijver Eelke de Jong en schrijver/liedjesmaker Herman Pieter de Boer. Ook de aanwezigheid van BN-ers had effect op het toerisme. Kunst maakt aandacht, aandacht maakt bezoek. En Giethoorn is al ruim een eeuw lang een plek waar dat vanzelf lijkt te gebeuren.

Wordt vervolgd.